e-Fatura İstisna Kodları (TaxExemptionReasonCode) Rehberi
e-Fatura'da KDV'den istisna tutulan işlemlerde zorunlu olan TaxExemptionReasonCode listesi. Kod, mevzuat dayanağı ve kullanım senaryosuyla tam referans tablosu.
e-Fatura'da bazı işlemler KDV'den istisna tutulur. Bu durumlarda kullanılan TaxExemptionReasonCode (e-Fatura İstisna Kodları), Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından belirlenmiş olup UBL-TR Kod Listeleri içinde tanımlıdır. Yanlış kod seçimi faturanın reddine neden olabilir.
KDV'nin satırdan alıcıya devredildiği durumlarda ise tevkifat kodları rehberi; kesim adımları için e-Fatura nasıl kesilir? özeti birlikte kullanılır.
Güncel İstisna Kodları Listesi
Aşağıdaki tablo, GİB'in UBL-TR Kod Listeleri içinde tanımladığı güncel TaxExemptionReasonCode değerlerini kapsar. Her kod, e-Fatura veya e-Arşiv Fatura'da KDV'den istisna tutulan işlemlerde zorunlu olarak kullanılır; ilgili mevzuat maddesi ve tipik kullanım senaryosuyla birlikte listelenmiştir.
* Oran ve kapsamların güncel mevzuatla teyidi önerilir.
| Kod | Açıklama (Mevzuat / Kapsam) | Kullanım Senaryosu |
|---|---|---|
| 201 | KDVK 17/1 – Kültür ve Eğitim İşlemleri | Özel okul, kültür merkezi hizmetleri |
| 202 | KDVK 17/2-a – Sağlık ve Sosyal Yardım İşlemleri | Hastane ve yardım kuruluşları |
| 204 | KDVK 17/2-c – Diplomatik İşlemler | Elçilik, konsolosluk alımları |
| 205 | KDVK 17/2-d – Taşınmaz Kültür Varlıkları | Restorasyon ve mimari hizmetler |
| 206 | KDVK 17/2-e – Mesleki Kuruluş İşlemleri | Odalar ve birliklerin hizmetleri |
| 207 | KDVK 17/3 – Askeri Fabrika/Tersane İşlemleri | Milli Savunma üretim tesisleri |
| 208 | KDVK 17/4-c – Birleşme/Devir/Bölünme İşlemleri | Şirket birleşme ve devralma |
| 209 | KDVK 17/4-e – Banka ve Sigorta İşlemleri | Bankacılık, sigorta primleri |
| 211 | KDVK 17/4-h – Zirai Amaçlı Su Teslimleri | Çiftçi ve köy tüzel kişilikleri |
| 212 | KDVK 17/4-ı – Serbest Bölge Hizmetleri | Serbest bölgedeki üretim/hizmet |
| 213 | KDVK 17/4-j – Petrol ve Gaz Taşımacılığı | Boru hattı ile taşımacılık |
| Kod | Açıklama (Mevzuat / Kapsam) | Kullanım Senaryosu |
|---|---|---|
| 301 | KDVK 13/a – Taşıt Teslimleri | Gemi, uçak, tren teslimleri |
| 302 | KDVK 13/b – Liman ve Hava Meydanı Hizmetleri | Yükleme, depolama, terminal |
| 303 | KDVK 13/c – Petrol Arama İşlemleri | Petrol/doğal gaz arama |
| 304 | KDVK 13/d – Teşvik Belgesi Teslimleri | Yatırım teşvik belgeli satış |
| 305 | KDVK 13/e – Dış Ticaret Şirketleri | Yetkili dış ticaret firmaları |
| 306 | KDVK 13/f – Gümrüksüz Satış Mağazaları | Duty-free satışları |
| 307 | KDVK 13/g – Ulusal Güvenlik İşlemleri | TSK ve güvenlik alımları |
| 308 | KDVK 13/h – Uluslararası Taşımacılık | Transit, uluslararası nakliye |
| 309 | KDVK 13/i – Yabancılara Satışlar | Türkiye'de ikamet etmeyenlere satış |
| 344 | KDVK 13/o – Milli Savunma & İç Güvenlik Taşıt Teslimi | Savunma/güvenlik araç teslimleri |
| 351 | ÖTVK – Tütün ve Alkol Ürünleri İstisnası | ÖTV'den muaf tütün/alkol teslimleri |
| Kod | Açıklama (Mevzuat / Kapsam) | Kullanım Senaryosu |
|---|---|---|
| 701 | İhraç Kayıtlı Satışlar – DİİB | Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamı |
| 702 | İhraç Kayıtlı Satışlar – Diğer | Standart ihracat kayıtlı satış |
| 703 | Dahilde İşleme Rejimi | İthal girdilerle ihracata yönelik üretim |
| 704 | Geçici Kabul Rejimi | Geçici ithalat sonrası ihracat |
Sık Kullanılan İstisna Kodları ve Açıklamaları
301Taşıt TeslimleriKDVK 13/a
301 İstisna Kodu Nedir?
Hangi işlemlerde kullanılır?Deniz, hava ve demir yolu taşıtlarının teslimi ile bunlara yönelik inşa, tadil ve bakım onarım hizmetlerinde uygulanır. Taşıtın fiilen teslim edilmesi ve alıcının ticari amaçla kullanması şarttır.
Sık yapılan hatalar
- Kara taşıtları (otomobil, TIR) bu kapsam dışındadır; yanlışlıkla 301 seçilmesi fatura reddine yol açar.
- Taşıt kiralama hizmetleri bu kodla değil, ilgili hizmet koduyla düzenlenmesi gerekir.
ÖrnekTürk Hava Yolları'na yeni satın alınan bir kargo uçağının tesliminde fatura 301 koduyla düzenlenir; KDV hesaplanmaz.
MevzuatKDVK Md. 13/a — 3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu.
302Liman ve Hava Meydanı HizmetleriKDVK 13/b
302 İstisna Kodu Nedir?
Hangi işlemlerde kullanılır?Deniz limanları ve hava meydanlarında verilen yükleme, boşaltma, depolama, muhafaza ve terminal hizmetlerinde uygulanır. Taşıt veya eşyanın uluslararası niteliği şarttır.
Sık yapılan hatalar
- Yurt içi kargo terminali hizmetleri uluslararası nitelik taşımıyorsa bu istisna uygulanmaz.
- Liman sahasındaki yeme-içme, güvenlik gibi yardımcı hizmetler bu kod kapsamı dışındadır.
ÖrnekMersin Limanı'nda yabancı bir geminin konteynerlerinin boşaltılması ve depolanması için düzenlenen fatura 302 koduyla istisna kapsamında tutulur.
MevzuatKDVK Md. 13/b.
303Petrol Arama İşlemleriKDVK 13/c
303 İstisna Kodu Nedir?
Hangi işlemlerde kullanılır?6326 Sayılı Petrol Kanunu kapsamında yürütülen ham petrol ve doğal gaz arama faaliyetlerine yönelik mal ve hizmet alımlarında kullanılır. Üretim veya rafineye geçiş aşamaları kapsam dışındadır.
Sık yapılan hatalar
- Arama ruhsatı bulunmayan işletmelerin bu kodu kullanması mümkün değildir.
- Üretim kuyularına yönelik ekipman alımları 303 değil standart KDV koduyla faturalanmalıdır.
ÖrnekTPAO'nun sismik araştırma hizmetleri için aldığı özel ölçüm ekipmanının faturası 303 koduyla istisna kapsamında düzenlenir.
MevzuatKDVK Md. 13/c — 6326 Sayılı Petrol Kanunu.
304Teşvik Belgesi TeslimleriKDVK 13/d
304 İstisna Kodu Nedir?
Hangi işlemlerde kullanılır?Yatırım Teşvik Belgesi kapsamındaki makine ve teçhizat teslimlerinde uygulanır. Belge kapsamı dışındaki demirbaş veya sarf malzeme alımları bu istisnadan yararlanamaz.
Sık yapılan hatalar
- Teşvik belgesi listesinde yer almayan kalemler için 304 kullanılması incelemede sorun yaratır.
- Belgenin süre/kapsam dışına çıkılmış olması istisnayı geçersiz kılar; mal teslimi tarihi belge geçerlilik dönemi içinde olmalıdır.
ÖrnekTekstil firmasının teşvik belgesinde yer alan özel dokuma makinesi alımında satıcı firma 304 koduyla istisna faturası düzenler.
MevzuatKDVK Md. 13/d — 3065 Sayılı Kanun ve 2012/3305 Sayılı Yatırım Teşvik Kararnamesi.
305Dış Ticaret ŞirketleriKDVK 13/e
305 İstisna Kodu Nedir?
Hangi işlemlerde kullanılır?Yetki belgesine sahip dış ticaret sermaye şirketleri ve sektörel dış ticaret şirketlerinin ihraç kaydıyla gerçekleştirdiği mal alımlarında uygulanır.
Sık yapılan hatalar
- Satıcının "ihraç kaydıyla" satış yapması şarttır; doğrudan ihracat yapan bir firma bu kodu kullanamaz.
- Alıcının yetkili dış ticaret şirketi statüsü teyit edilmeden fatura düzenlenmesi cezai risk oluşturur.
ÖrnekBir üretici firma, yetkili dış ticaret şirketine ihraç kaydıyla sattığı tekstil ürünleri için 305 koduyla istisna faturası düzenler.
MevzuatKDVK Md. 13/e — Dış Ticaret Mevzuatı.
306Gümrüksüz Satış MağazalarıKDVK 13/f
306 İstisna Kodu Nedir?
Hangi işlemlerde kullanılır?Gümrüksüz satış mağazalarına (duty-free) yapılan mal teslimlerinde kullanılır. Hava limanı, liman veya sınır kapılarındaki bu mağazalara; alkol, sigara, tütün ürünleri, kozmetik ve elektronik başta olmak üzere çeşitli kategorilerde yapılan satışlar bu kapsama girer.
Sık yapılan hatalar
- Mağazanın gümrüksüz satış izni olmadan 306 kodu kullanılması istisnayı geçersiz kılar.
- Yurt içi müşteriye yapılan duty-free satışları bu istisna kapsamı dışındadır.
ÖrnekBir tütün/sigara üreticisinin İstanbul Havalimanı'ndaki gümrüksüz satış mağazasına yaptığı ürün tesliminde 306 kodu uygulanır. Sigara istisna kodu olarak sıkça sorulan bu durum, 306 kapsamına girmektedir.
MevzuatKDVK Md. 13/f — 4458 Sayılı Gümrük Kanunu.
308Uluslararası TaşımacılıkKDVK 13/h
308 İstisna Kodu Nedir?
Hangi işlemlerde kullanılır?Yurt dışı çıkışlı veya yurt dışı girişli nakliye hizmetleri ile transit taşımacılıkta kullanılır. Deniz, hava, kara ve demiryolu taşımacılığının uluslararası ayağını kapsar.
Sık yapılan hatalar
- Aynı faturada yurt içi ve yurt dışı mesafelerin birlikte yer alması durumunda iki ayrı satır olarak ayrıştırma yapılmalıdır; toplam tutara istisna uygulanamaz.
- Taşımacılık belgelerinin (CMR, konşimento vb.) mevcut olmaması incelemede risk oluşturur.
ÖrnekMersin'den Hamburg'a bir nakliye firmasının düzenlediği taşımacılık faturası, yurt dışı rotayı kapsadığı için 308 koduyla istisna kapsamında düzenlenir.
MevzuatKDVK Md. 13/h — Uluslararası Taşımacılık Tebliğleri.
351Tütün ve Alkol Ürünleri İstisnasıÖTVK
351 İstisna Kodu Nedir?
Hangi işlemlerde kullanılır?4760 Sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu (ÖTVK) kapsamındaki muafiyet ve istisna durumlarında kullanılır. Sigara, sarma tütün, puro, pipo tütünü ve alkollü içkilerin ihracat, diplomatik muafiyet veya diğer kanuni istisnalar kapsamındaki teslimlerinde uygulanır.
Sık yapılan hatalar
- Yurt içi perakende satışlarda ÖTV istisnası geçerli değildir; yalnızca kanunda açıkça düzenlenen muafiyet halleri bu koda konu olabilir.
- İstisna gerekçesinin fatura üzerinde açıkça belirtilmemesi incelemede sorun yaratır.
ÖrnekBir sigara üreticisinin ihracat amacıyla yaptığı tütün mamulü tesliminde, ÖTV muafiyeti kapsamındaki tutar için 351 istisna kodu kullanılır. "Sigara istisna kodu nedir?" sorusunun yanıtı büyük ölçüde bu koda karşılık gelmektedir.
Mevzuat4760 Sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu — ilgili muafiyet maddeleri.
NES e-Fatura
İstisnalı işlemlerde doğru kod seçimi ve GİB Schematron doğrulaması otomatik yönetilir — hatalı belge riski ortadan kalkar.
Ürünü inceleKimleri Etkiliyor?
- Mali Müşavirler
- İstisna kodlarının doğru seçilmesi ve muhasebeleştirilmesi, beyanname uyumu ve vergi risklerinin önlenmesi açısından kritik önem taşır.
- ERP / Yazılım Ekipleri
- Kod listesi güncellemeleri arayüzlere ve validasyon motorlarına entegre edilmeli; aksi halde faturalar doğrulamadan dönebilir.
- Şirketler
- İhracat, savunma, sağlık veya diplomatik işlemler gibi özel sektörler kadar genel ticari işlemler de istisna kodlarını doğru kullanmak zorunda. Yanlış kod seçimi her sektörde fatura reddine yol açabilir.
Neden Önemli?
İstisna kodlarının doğru kullanımı yalnızca teknik doğrulama değil, aynı zamanda mevzuat uyumu için de zorunludur. Yanlış kod seçimi, belgenin reddiyle sonuçlanabileceği gibi, vergi denetimlerinde cezai riskler doğurabilir.
Ayrıca her yeni UBL-TR güncellemesi ile kod listesi değişiklik gösterebilir. Bu nedenle işletmelerin yazılımlarını güncel tutması, kullanıcı eğitimleri vermesi ve süreçlerini test etmesi kritik önem taşır.
Sık sorulan sorular
e-Fatura istisna kodu zorunlu mu?
Evet. KDV'den istisna tutulan işlemlerde TaxExemptionReasonCode alanının doldurulması UBL-TR standardı gereğidir. Bu alan boş bırakılırsa fatura GİB Schematron kurallarından döner.
İstisna kodu ile tevkifat kodu aynı faturada olabilir mi?
Hayır. İstisna kodları KDV'nin sıfır olduğu işlemler içindir; tevkifat kodları ise KDV'nin bir kısmının alıcıya devredildiği durumlar için kullanılır. Bu iki durum aynı fatura satırında birlikte uygulanamaz.
UBL-TR güncellendiğinde kod listesi değişir mi?
Evet. GİB, UBL-TR sürüm güncellemelerinde kod listelerini değiştirebilir. Yazılımların ve ERP sistemlerinin bu güncellemeleri takip etmesi, fatura doğrulama hatalarını önlemek için zorunludur.
İstisna ve TaxExemptionReasonCode listeleri UBL-TR sürümleriyle birlikte değişebilir. GİB duyurularını takip etmek veya siteden özet haber almak, reddedilen belge sayısını düşürmeye yardımcı olur. Ana sayfamızdaki e-bülten kaydı veya iletişim üzerinden bildirim tercihinizi iletebilirsiniz.
İstisna gerekçesini her satırda manuel yazmak yerine; kod listesini güncel tutan bir entegrasyon hattı sürdürülebilirlik sağlar. NES e-Fatura ürün özetine ürün sayfasından ulaşabilirsiniz.
Resmi kaynak
NES'ten Haberler
Ürün güncellemeleri ve e-Dönüşüm içeriklerini, özet ve net şekilde iletelim.
Devamını Oku
İlgili yazılar
- GİB Duyurusu
GİB e-Fatura, e-Arşiv ve UBL-TR Paketlerini Güncelledi (27 Temmuz 2026)
GİB, 27 Temmuz 2026’da e-Fatura, e-Arşiv ve UBL-TR paketlerini güncelledi. 14 Eylül 2026’da yürürlüğe girecek güncellemede Kısmi İstisna listesine 233 kodu eklendi.
- GİB Duyurusu
İlaç ve Tıbbi Cihaz Teslimlerine İlişkin e-Fatura Düzenleme Süresi Uzatıldı
GİB, ilaç ve tıbbi cihaz ticareti yapan e-Fatura mükellefleri için teknik kılavuz geliştirmelerinin uygulanma süresini 1 Aralık 2025 tarihine kadar uzattı.
- NES'ten Haber
e-Fatura Tevkifat Kodları (Withholding Tax) Rehberi
e-Fatura düzenlerken kullanılan güncel KDV tevkifat kodu listesi (601–627 ve 801–824). Kod, açıklama, oran ve kullanım senaryosu sütunlarıyla tam referans tablosu.